Oświetlenie do muzeum i galerii – Wszystko, co warto wiedzieć

Światło odgrywa w naszym życiu bardzo ważną rolę. Może pobudzać i zachęcać do działania lub odprężać i relaksować. Mimo to, podczas wykonywania codziennych czynności, mało kto zwraca na oświetlenie uwagę. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że światło towarzyszy nam na co dzień i nie ma sensu zaprzątać sobie nim głowy. Projektując oświetlenie do muzeum i galerii, nie wolno jednak do tego tematu podchodzić w sposób obojętny. Światło musi spełniać serię wymagań, mieć wystarczającą moc oraz jakość, aby odwiedzający mógł bez problemu zapoznać się z wystawą. Ważnym aspektem również jest oświetlenie samej witryny, które pełni bardzo ważną rolę. Przede wszystkim oświetlenie gabloty w idealny sposób podkreśli walory oświetlanych przedmiotów.  Zaprojektowanie takiego systemu świetlnego nie jest jednak łatwym zadaniem. Trzeba posiadać sporo wiedzy i doświadczenia, aby stworzyć profesjonalną instalację oświetleniową do muzeum.

Jeśli interesuje Cię temat oświetlenia w muzeum i galerii, zapoznaj się z dalszą częścią wpisu, z której dowiesz się:

  • w jaki sposób powinno być oświetlone muzeum na zewnątrz
  • jakie oświetlenie należy stosować w witrynach muzealnych
  • jakie światło należy stosować przy jakich eksponatach i dlaczego
  • jak prezentują się obecne wymogi konserwatorskie dotyczące oświetlania muzeum
  • wszystkiego na temat oświetlenia ewakuacyjnego i awaryjnego w muzeach
Jakie oświetlenie wybrać do oświetlenia muzeum
Jakie oświetlenie wybrać do oświetlenia muzeum

Zewnętrzne oświetlenie elewacji muzeum

To, że każde muzeum powinno być oświetlone w prawidłowy sposób, wie chyba każdy. Nie każdy jednak wie, jak ważne jest oświetlenie zewnętrzne elewacji muzeum. Od niego zależy, czy goście przejeżdżający obok chętnie odwiedzą daną placówkę, a także pokazuje nowoczesny charakter muzeum. Warto zatem w odpowiedni sposób oświetlić zewnętrzne ściany budynku, aby zachęcić młode jak i starsze osoby, do odwiedzania i oglądania eksponatów.

Jeśli budynek przeszedł renowację i zbudowany jest w starym stylu, warto, aby niemal całość była równomiernie oświetlona. Dzięki temu muzeum będzie prezentować się naprawdę ciekawie po zmierzchu, a dodatkowo stanie się o wiele bardziej widoczne. W przypadku, gdy budynek jest dosyć nowy, najlepszym pomysłem będzie nowoczesne oświetlenie wywołujące ciekawy efekt wizualny.

Nie wolno również zapomnieć o oświetleniu banerów zewnętrznych. Te informują zwykle o obecnej wystawie lub nadchodzącym wydarzeniu, które ma mieć miejsce w muzeum.

Wszystkie lampy zewnętrzne powinny emitować wysokiej jakości światło, wolne od efektu migotania, który męczy wzrok. Oprawy powinny posiadać certyfikat IP gwarantujący odporność na wodę, a dodatkowo certyfikat IK, dający pewność, że podczas przypadkowego uderzenia, lampa nie zostanie uszkodzona. Warto również stosować nowoczesne halogeny LED o temperaturze barwowej powyżej 4000K. Chłodne światło sprawi, że muzeum jeszcze bardziej wyróżni się na tle oświetlenia ulicznego.

Zewnętrzne oświetlenie elewacji muzeum
Zewnętrzne oświetlenie elewacji muzeum

Jakie oświetlenie do witryn muzealnych

Oświetlenie w witrynach muzealnych musi być dostosowane do umieszczonych w nich obiektów. Im większe światło, tym większe szkody może wyrządzić drogocennym eksponatom. Stosowanie wysokiej jakości źródeł światła, a także dostosowanie strumienia świetlnego do wybranego dzieła, jest warunkiem koniecznym, do zdobycia drogocennego eksponatu na wystawę muzealną. Żeby w każdym muzeum panowały podobne warunki oświetleniowe, ustalono międzynarodowe wytyczne, dla oświetlania witrynach muzealnych. Do najważniejszych należą:

  • Intensywność światła. W witrynach muzealnych oraz galerii sztuki należy stosować oświetlenie o poziomie światła dostosowanym do wybranego dzieła. Dla papierów, akwareli, bursztynów czy piór poziom światła nie powinien przekraczać 50 lx. W przypadku obrazów olejnych, skór, drewien, wartość ta może być zdecydowanie większa i wynosić do 200 lx. Oświetlenie o danym natężeniu może działać przez 40-45 h tygodniowo. Jeśli światło w luksach wzrasta, konieczne jest zredukowanie czasu ekspozycji.
  • Odwzorowanie kolorów. Galerie sztuki i muzea muszą być wyposażone w najwyższej jakości źródła światła. Współczynnik oddawania barw CRI musi wynosić powyżej 90. Ra równe 100 odpowiada światłu dziennemu lub lampie halogenowej zawierającej wszystkie widzialne kolory. Dzięki temu, dzieło sztuki wygląda możliwie najbardziej naturalnie.
  • Zawartość fal ultrafioletowych w świetle. Źródło światła nie może emitować zbyt intensywnych fal ultrafioletowych. Przyjmuje się, że maksymalna ilość wynosi 75 mikrowatów na lumen. Jest to niewielka ilość, jednak rekomendowana przez specjalistów, jest jeszcze niższa zawartość tego typu fal. Fale ultrafioletowe o wiele bardziej narażają dzieło na zniszczenia, niż inne widzialne fale.
  • Zawartość fal podczerwonych w świetle. Fale podczerwone, potocznie zwane podczerwienią, powodują wzrost temperatury otoczenia oraz oświetlanych obiektów. Wysuszają eksponaty, przez co te o wiele krócej mogą być wystawiane na ekspozycjach. Minimalizując wzrost ciepła, oszczędzamy również energię na urządzeniach klimatyzacyjnych.
  • Refleksy. Światło w gablocie nie może powodować nieprzyjemnych refleksów. Odnosi się to zarówno do sztucznych źródeł światła, jak i naturalnego światła występującego na terenie muzeum. Projektując wystawę i oświetlenie, należy zwrócić uwagę, że goście będą mieli różny wzrost. Oznacza to, że eksponaty będą oglądane pod różnym kątem.
  • Charakter światła. Bezpośrednie światło punktowe daje mocne cienie, a także podkreśla wyraźne kontury dzieła i jego fakturę. Rozproszone światło rozmaże ostre kontury, sprawi, że dzieło będzie wyglądać spokojniej oraz podkreśli kolory. To, jaki rodzaj światła użyjesz, zależy od eksponatu, który musisz oświetlić. W większości przypadków najlepszym rozwiązaniem jest zachowanie równowagi, dzięki czemu większość odwiedzających bez problemu doświadczy faktury, koloru i szczegółów wystawianego obiektu.
  • Ogólne wrażenie z wystawy. Goście muzeum oraz galerii sztuki, nie mogą doświadczać drastycznych zmian kontrastu podczas przechodzenia od jednej ekspozycji do drugiej. Warto zatem oprócz odpowiednio dobranego światła, ustawić eksponaty w takiej kolejności, aby zmiany poziomu, ostrości i intensywności światła występowały w sposób stopniowy.
Najlepsze oświetlenie do muzeum
Najlepsze oświetlenie do muzeum

Oprócz tego należy zwrócić uwagę na samo oświetlenie gablot. W niektórych przypadkach najlepiej sprawdzi się oświetlenie wewnętrzne, w innych zewnętrzne. To, jaki rodzaj sprawdzi się najlepiej, znów zależy w największej mierze od oświetlanego obiektu.

Jakie oświetlenie do gablot muzealnych
Jakie oświetlenie do witryn muzealnych

Wymogi konserwatorskie dotyczące oświetlenia w muzeach

W przypadku oświetlania eksponatów absolutnie zabronione jest stosowanie wszelkiego rodzaju lamp żarowych oraz halogenowych. Oba wymienione źródła światła powodują nadmierne nagrzewanie oświetlanych obiektów, przez co te szybciej blakną lub tracą swoje właściwości wizualne. Nie wolno również stosować żadnych lamp emitujących duże ilości promieniowania ultrafioletowego. Najlepiej sprawdzają się lampy LED lub oświetlenie światłowodowe, które oprócz wysokiej jakości światła nie wpływa na szybsze starzenie eksponatów. Oprócz tego, w wystawach powinno się stosować oświetlenie z czujnikami ruchu, które włączają oświetlenie jedynie w momencie, gdy gość znajduje się przy samej wystawce. Warto również ograniczyć dopływ promieniowania słonecznego przy pomocy rolet lub zasłon. Światło słoneczne złożone jest z szerokiego spektrum, które negatywnie wpływa na żywotność dzieł.

Eksponaty nie powinny być również oświetlane światłem bezpośrednim. Te może odbijać się od powierzchni błyszczących płaszczyzn, obniżając doznania wizualne osób odwiedzających muzeum. Oprawy oświetleniowe powinny być umieszczone nad oświetlanym obiektem, a promienie nie powinny padać pod kątem większym niż 30 stopni.

Oświetlenie gabloty w muzeum
Oświetlenie wystawy w muzeum

W przypadku dużych eksponatów warto stosować oświetlenie szynowe z kloszami lub przysłonami, rozpraszającymi światło. Bardzo korzystne jest również stosowanie w większych pomieszczeniach oświetlenia pośredniego. W tym przypadku bardzo ważne jest również dostosowanie sprzętu oświetleniowego w taki sposób, aby pasowało ono to aranżacji wnętrza muzeum. Całość musi prezentować się spójnie, tak, aby oświetlenie nie zwracało na siebie większej uwagi, niż wystawione dzieła.

Dodatkowo, wymogi konserwatorskie nie opisują tego w sposób jasny, jednak warto, by stosowane świetlówki LED i ich temperatura barwowa, była dostosowana do oświetlanego obiektu. Ciepłe barwy sprawią, że dzieło będzie spokojniejsze, natomiast chłodne białe oświetlenie rozbudzi i doda dynamiki danej wystawie.

Wymogi konserwatorskie dotyczące oświetlenia w muzeach
Wymogi konserwatorskie dotyczące oświetlenia w muzeach

Jakie natężenie oświetlenia, przy jakich eksponatach

Według wymogów konserwacyjnych każdy rodzaj zbiorów muzealnych musi być oświetlony w określony sposób. Normy natężenia dla poszczególnych rodzajów prezentują się następująco:

  • 50 lux. Zbiory najbardziej wrażliwe. Papier, fotografie, tkaniny i skóry. Czas ekspozycji do 300 h/rok.
  • 150-300 lux. Zbiory średnio wrażliwe, w tym: obrazy olejne, laka, kości, tempera. Czas ekspozycji do 3000 h/rok, czyli 8 h dziennie przez 7 dni w tygodniu.
  • 300-500 lx. Zbiory mało wrażliwe. Metale, kamienie, szkło, gips. Nieograniczony czas ekspozycji.

Sprawdź jakie są najważniejsze parametry oświetleniowe

Jakie oświetlenie do gablot w muzeum
Jakie oświetlenie do wystawy w muzeum

Jakie lampy do muzeum?

Wybór odpowiednich opraw LED zarówno do oświetlania terenu muzeum jak i galerii jest bardzo ważny. To od niego zależy, czy wszystkie zamierzone na etapie projektowania efekty zostaną uzyskane.

W przypadku ciągów komunikacyjnych i dużych sal najlepiej sprawdzą się wszelkiego rodzaju lampy emitujące rozproszone światło. W muzeum musi panować odpowiedni klimat i zbyt skupione promienie świetlne mogą sprawić, że osoby oglądające dzieła, nie będą wiedziały, którędy iść dalej lub gdzie znajdują się poszczególne eksponaty. Do tego celu najlepiej sprawdzą się plafony lub lampy sufitowe, posiadające nowoczesne diody LED o wysokim współczynniku oddawania barw Ra. Światło emitowane przez główne źródło oświetlenia musi podobnie jak oświetlenie wystaw spełniać odpowiednie wymagania. Wykorzystując słabej jakości źródła światła, nawet najlepsze oprawy wykorzystane do oświetlania eksponatów nie uratują całej sytuacji.

Warto postawić również na nieco droższe lampy, dające możliwość rozjaśniania i ściemniania, a także wyboru różnej barwy światła bez konieczności nakładania filtrów ochronnych. Dzięki temu w zależności od wystawy, w kilka chwil, dostosujesz oświetlenie do wybranych eksponatów.

Jakie lampy do muzeum?
Jakie lampy do muzeum?

W przypadku wystaw najlepiej sprawdzą się miniaturowe źródła światła umieszczone nad lub w gablotach. Pozwalają one bardzo precyzyjnie ukierunkować światło na dany obiekt, niezależnie od oświetlenia całego pomieszczenia. Wadą tego rozwiązania jest ciepło generowane wewnątrz wystawy. Nie wolno go zatem stosować do oświetlania tkanin, skóry, czy papierów. W takich przypadkach o wiele lepiej sprawdzą się reflektory i projektory świetlne wieszane pod sufitem. Jeśli zaś zależy Ci na nowoczesności, wybierz oprawy światłowodowe. Te nie emitują ciepła i pozwalają w ciekawy sposób oświetlić eksponaty.

Jakie lampy do muzeum?
Jakie lampy do muzeum?

Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne w muzeach

Obecnie każdy budynek użyteczności publicznej oraz zakład pracy musi być wyposażony w system oświetlenia ewakuacyjnego, oraz ewentualnie awaryjnego. Obowiązek instalacji tego systemu spoczywa na barkach właściciela obiektu, a więc niemal każdy przed dopuszczeniem obiektu do użytku, instaluje takowy system.

Oświetlenie to jest bardzo ważne z perspektywy bezpieczeństwa oraz komfortu ludzi. Nawet w przypadku awarii, osoby przebywające w obiekcie mogą bez problemu znaleźć najbliższą drogę prowadzącą do wyjścia. Dzięki temu w bardzo łatwy sposób można rozwiązać problem błądzenia oraz wybuchu paniki.

W przypadku muzeum sprawa nie jest szczególnie skomplikowana. Musi być ono bowiem wyposażone w niemal identyczne systemy ewakuacyjne co galerie handlowe czy stadiony. W prawidłowy, czyli zgodny z przepisami sposób, muszą być oświetlone:

  • ciągi komunikacyjne prowadzące do wyjść ewakuacyjnych,
  • strefy otwarte,
  • strefy ryzyka.

Droga ewakuacyjna ma na celu ułatwić i przyspieszyć proces ewakuacji gości oraz personelu. Wykorzystywane urządzenia powinny emitować zgodne z normami światło, o wartości nie mniejszej niż 1 lux. Powinny być zamontowane wzdłuż ścieżek ewakuacyjnych, wyznaczając tym samym przebieg oraz ewentualne przeszkody jak drzwi lub schody.

Dowiedz się więcej na temat oświetlenia awaryjnego na naszym blogu

Strefy otwarte, czyli pokoje oraz szerokie korytarze również muszą być oświetlone w odpowiedni sposób. Natężenie światła na poziomie podłogi nie może być niższe niż 0,5 lx. Wartość ta jest bardzo niska, jednak zapewnia odpowiednią widoczność, przy której ludzie bez problemu są w stanie dostrzec kierunek ewakuacji.

Jeśli zaś w muzeum występują strefy zagrożenia i ryzyka, konieczne jest zastosowanie w tych miejscach oświetlenia awaryjnego. Te pozwala zakończyć prace w sposób bezpieczny, a także wyłączyć urządzenia zagrażające życiu lub zdrowiu pracowników. Wartość natężenia światła w tych strefach nie może wynosić mniej niż 15 lx.

Jak widzisz, oświetlenie muzeów i galerii do najprostszych nie należy. Oprócz oczywistej wiedzy na temat światła i wymagań zawartych w rozporządzeniach należy wiedzieć, jakie światło sprawdzi się najlepiej w przypadku danego eksponatu, a także jakiego natężenia wolno używać. Niezależnie jednak od rodzaju wystawy, ciągle najlepszym wyborem wydaje się być oświetlenie LED. Oprócz wysokiej jakości światła pozwala ono oszczędzić od 50 do 70% na energii elektrycznej w ciągu roku, co w przypadku dużych obiektów jak muzeum jest niemałą kwotą.

Jeśli zastanawiasz się, w jaki sposób oświetlić lub zmodernizować instalację oświetleniową w swoim muzeum, skontaktuj się z nami. Nasi specjaliści pomogą Ci znaleźć najkorzystniejsze rozwiązanie.

Oświetlenie awaryjne do muzeum
Oświetlenie awaryjne do muzeum
przez

Post Author: Marcin Pietrasik